Giới thiệu sách kỷ niệm 44 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam ((20/11/1982 - 20/11/2026)
“Tôn sư trọng đạo” là một trong những truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam. Quan niệm “Nhất tự vi sư, bán tự vi sư” cho thấy truyền thống hiếu học và tôn trọng người thầy của các thế hệ học trò. Cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã từng viết "Nghề dạy học là nghề cao quí nhất trong các nghề cao quý". Để ghi nhận sự đóng góp của ngành giáo dục với sự phát triển của xã hội và tôn vinh những thầy cô giáo trong sự nghiệp trồng người ngày 28/9/1982, Hội đồng Bộ trưởng đã ban hành Quyết định số 167- HĐBT lấy ngày 20 tháng 11 hàng năm là Ngày Nhà giáo Việt Nam. Nhân dịp kỷ niệm 44 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam, Thư viện tỉnh Hưng Yên xin trân trọng giới thiệu tới quý bạn đọc một số cuốn sách:

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh rất quan tâm đến sự nghiệp trồng người. Điều mong muốn suốt cuộc đời của Bác là: “Xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh”. Bởi vậy, Người nói: “Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây, vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người”.
Cuốn sách “Bác Hồ với sự nghiệp trồng người” do các tác giả: Trần Sâm, Cảnh Nguyên, Đào Tam Tỉnh sưu tầm, biên soạn; được Nhà xuất bản Dân trí ấn hành năm 2010. Sách dày 335 trang, khổ 13x19cm gồm hàng ngàn hồi ức, hồi ký, chuyện kể của những người từng được sống làm việc với Bác và từng được gặp Bác, được ghi chép lại in trong hàng trăm cuốn sách, bài báo. Những câu chuyện được chọn lọc trong tập sách đều chứa đựng những giá trị nhân văn sâu sắc. Đối với Bác, giáo dục con người phải toàn diện cả đức - trí - thể - mỹ và lao động. Con người cần xây dựng là con người có lý tưởng yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội; có ý thức làm chủ và tinh thần làm chủ; có phẩm chất đạo đức, một lòng một dạ phục vụ nhân dân, phục vụ cách mạng; là con người ham hiểu biết, có kiến thức văn hóa, khoa học, kỹ thuật, ủng hộ cái mới, có tinh thần tìm tòi sáng tạo; có lối sống lành mạnh, giản dị, phong cách làm việc khoa học. Bác thường vận dụng phương pháp nêu gương trong giáo dục: Lấy gương người tốt, việc tốt để hàng ngày giáo dục lẫn nhau là một trong những cách tốt nhất để xây dựng Đảng, xây dựng các tổ chức cách mạng, xây dựng con người mới, cuộc sống mới. Đó là câu chuyện “Bác Hồ động viên cán bộ vượt khó” do đồng chí Hoàng Tô - người dân tộc Tày kể lại, thể hiện thái độ ân cần, chu đáo và sự quan tâm, yêu thương của Bác đối với cán bộ trong thời điểm khó khăn khi Bác vừa mới trở về quê hương sau 30 năm bôn ba tìm đường cứu nước; hay câu chuyện “Nhắc lại chuyện cũ làm gì” thể hiện lòng khoan dung, độ lượng, tinh thần đại đoàn kết dân tộc của Bác đối với những người vốn từng thuộc thành phần phản động; Bác Hồ giáo dục cán bộ tin yêu dân để được dân tin yêu; Lời Bác Hồ dạy tôi ở báo Việt Nam độc lập; Bác Hồ với thanh niên, học sinh và thiếu niên nhi đồng Thủ đô; Bác tự học và dạy học; Những ngày theo Bác, Bác Hồ dặn cách chữa bệnh nóng tính,… Những câu chuyện được các tác giả biên soạn theo trình tự thời gian từ năm 1928 đến 1968, trải qua các thời kỳ hoạt động cách mạng khác nhau của Bác. Với hơn 100 câu chuyện được biên soạn, người đọc có thể thấy công việc “trồng người” được Bác thực hiện ở hầu hết các đối tượng. Từ cán bộ, công an, tự vệ, bộ đội, giáo viên, học sinh đến văn nghệ sĩ, nhà báo, chức sắc tôn giáo… đều nhận được những lời động viên, khuyên nhủ, đánh giá, nhận xét nhẹ nhàng, giản dị mà để lại ấn tượng khó phai của Bác. Trong các câu chuyện đều phản ánh cách Bác quan tâm bồi dưỡng, dìu dắt từ cán bộ, chiến sĩ, nhân dân cho đến thế hệ học sinh, sinh viên và thiếu niên, nhi đồng. Những mẩu chuyện chân thực giúp người đọc thấm thía phong cách giáo dục bằng chính tấm gương đạo đức sáng ngời của Người.

Cuốn sách “Các thầy giáo Việt Nam xưa” do tác giả Phạm Khang biên soạn là một tác phẩm ý nghĩa viết về truyền thống tôn sư trọng đạo và tôn vinh những nhà giáo mẫu mực trong lịch sử dân tộc. Cuốn sách dày 192 trang, khổ 13 x 20.5cm do Nhà xuất bản Thanh niên ấn hành năm 2019.
Nội dung cuốn sách giới thiệu 23 thầy giáo nổi tiếng trong lịch sử Việt Nam như:
- Nhà giáo Lê Văn Hưu - Nhà sử học đầu tiên của Việt Nam, ông am hiểu tinh thông địa lý. Thời kỳ làm môn khách cho các gia đình quý tộc họ Trần, Ông là thầy dạy Thượng tướng Trần Quang Khải, được cử vào viện Hàn Lâm thị tộc, ông đã giúp vua Trần xem bài vở, bồi dưỡng cho lớp người hậu tiến.
- Thầy giáo Chu Văn An, ông là một trong những nhà giáo ưu tú nhất trong lịch sử dân tộc. Thầy Chu Văn An vốn là người chính trực nên không thích việc quan trường. Ông mở trường dạy học ở làng Huỳnh Cung bên sông Tô Lịch (Hà Nội), sau này được chính vua Trần Minh Tông mời đến dạy tại Quốc Tử Giám và làm thầy riêng cho thái tử Trần Vượng, tức vua Trần Hiến Tông sau này. Đời vua Trần Dụ Tông, thấy chính sự bại hoại, ông đã viết “Thất trảm sớ” xin chém đầu 7 gian thần. Vua không nghe, ông đã từ quan về ở ẩn tại Chí Linh, Hải Dương. Từ đó, ông chỉ làm thơ và dạy học.
- Nhà giáo Nguyễn Bỉnh khiêm, nổi tiếng vì tính tình cương trực, tư cách đạo đức, tài năng văn thơ của một nhà giáo có tiếng thời Lê - Mạc. Song vì không chịu được những điều thị phi, ông đã dâng sớ hạch tội 18 gian thần nhưng bị từ chối. Sau đó, ông cũng từ quan về quê ở ẩn và trở thành một nhà giáo lỗi lạc.
- Nhà giáo Lê Quý Đôn là một vị quan, một nhà khoa học uyên bác trong rất nhiều lĩnh vực ở thời hậu Lê. Với kiến thức uyên thâm, tài trí hơn người, ông đã để lại cho hậu thế nhiều bộ sách có giá trị ở nhiều thể loại khác nhau như lịch sử, địa lý, thơ văn,….
- Và các nhà giáo: Nguyễn Trãi; Nguyễn Thị Lộ; Trịnh Thiết Trường; Nguyễn Bảo; Lê Quang Bí; Nguyên Khắc Kính,… Các thầy là những người uyên bác, xem việc dạy học là sứ mệnh cao cả không màng danh lợi, nhiều người đỗ đạt cao nhưng chọn về quê mở trường dạy học. Họ là tấm gương thanh bạch, cương trực và lòng yêu nước thương dân; là ngọn đuốc soi sáng cho các thế hệ nhà giáo và học trò đời sau noi theo.
Bằng việc kết hợp giữa tư liệu lịch sử cùng các câu chuyện truyền thuyết, dã sử sinh động, cuốn sách không chỉ giúp chúng ta thấu hiểu hơn về nền giáo dục khoa cử ngày xưa mà còn làm nổi bật nhân cách cao quý của những người thầy.

Trong lịch sử hào hùng của dân tộc Việt Nam, chiến tranh không chỉ để lại những nỗi đau thương mà còn ghi dấu những câu chuyện bi tráng đầy nước mắt nhưng vô cùng tự hào. Vào lúc 10 giờ 30 phút, ngày 21/10/1966, tiếng gầm rú xé toạc bầu trời của máy bay phản lực Mỹ ập đến. Cô giáo Xuân chỉ kịp hô lớn: "Có máy bay đấy, các em cứ từ từ ra giao thông hào!" và nhanh chóng hướng dẫn các học sinh trú ẩn. Nhưng bốn quả bom thảm khốc trút xuống liên tiếp đã san phẳng ngôi trường mới thành lập. Trong trận bom kinh hoàng ấy, cô giáo Bùi Thị Thanh Xuân cùng 30 học sinh của lớp đã mãi mãi nằm lại dưới lòng đất mẹ tại Trường Phổ thông cấp 2 Thụy Dân, huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình (nay là xã Tây Thụy Anh, tỉnh Hưng Yên).
Tập bút ký “Lớp học vĩnh hằng” của tác giả Vũ Văn Thám là câu chuyện về sự hy sinh bất tử của tình thầy trò được Nhà xuất bản Văn học cho ra mắt bạn đọc nhân dịp kỷ niệm 50 năm ngày diễn ra sự kiện lịch sử (21/10/1966 - 21/10/2021).
Tập bút ký dày 127 trang, khổ13 x 20.5cm đã chuyển tải đến bạn đọc một cách chân thực khách quan và khoa học về sự kiện ngày 21/10/1966; về cuộc đời, sự nghiệp của cô giáo Bùi Thị Thanh Xuân và những kỷ vật giản dị còn sót lại của cô giáo Xuân được lưu giữ tại phòng truyền thống: Chiếc hòm gỗ cũ, bộ quần áo sờn vai và cả bức thư tay viết dở gửi cho người chồng ở xa chan chứa nỗi nhớ thương mà cô chưa kịp gửi đi; về quá trình quy tập và nâng cấp nơi yên nghỉ của cô giáo và 30 học sinh thành “Nghĩa trang 21/10 Thụy Dân - Lớp học vĩnh hằng”; về sự quan tâm của ngành giáo dục cả nước và các cấp lãnh đạo chính quyền, các cơ quan đoàn thể để “Lớp học vĩnh hằng” mãi là điểm đến của các thế hệ giáo viên, học sinh và giáo dục truyền thống cách mạng trong học đường.
Phần cuối cuốn sách là ảnh tư liệu, danh sách 30 học sinh đã nằm lại nghĩa trang 21/10 và danh sách 24 học sinh sống sót sau trận bom 21/10.

Cuốn sách “Danh nhân sư phạm Việt Nam” nằm trong bộ sách nổi tiếng “Kể chuyện danh nhân Việt Nam” của tác giả Lê Minh Quốc, do Nhà xuất bản Trẻ ấn hành năm 1999.
Sách dày 134 trang, khổ 13x19cm giới thiệu chân dung, sự nghiệp 13 nhà giáo nổi tiếng trong lịch sử dân tộc Việt Nam như: Chu Văn An - Ngôi sao Bắc Đẩu của nền giáo dục đời Trần; Nguyễn Bỉnh Khiêm - Bậc thầy của thế kỷ XVI; Giáo Hiến - Người khai tâm cho anh em Tây Sơn; Võ Trường Toản - Xử sĩ Gia Định; Nguyễn Đình Chiểu - Chở bao nhiêu đạo thuyền không khẳm; Nguyễn Thúc Tự - Bậc thầy lừng danh trên đất Lam Hồng; Lương Văn Can - Bậc thầy đáng kính của Đông Kinh Nghĩa Thục; Dương Quảng Hàm - Người thầy tiêu biểu của trường Bưởi; Cao Xuân Huy - Nhà đạo học thế kỷ XX; Ca Văn Thỉnh - Người thầy mẫu mực của đất Bến Tre; Nguyễn Hữu Tảo - Người đặt nền móng cho khoa Tâm lý, Giáo dục học; Đông Hồ - Người đi tìm cảm hứng từ tiếng Việt; Lê Văn Thiêm - Người thầy của nhiều nhà toán học Việt Nam.
Mỗi nhà giáo là một câu chuyện kể nhẹ nhàng nhưng sâu lắng. Với ngòi bút dung dị, trân trọng, tác giả đã phác họa lại chân dung các nhà sư phạm lớn - người đã góp phần "khai tâm, lập đức" cho nhiều thế hệ học trò, tạo nên mạch nguồn văn hóa bền bỉ của dân tộc.

Cuốn sách “Những câu chuyện giáo dục” của tác giả Nguyễn Minh Hải do Nhà xuất bản Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh xuất bản năm 2017. Sách dày 378 trang, khổ 14x21cm. Cuốn sách tập hợp 83 bài viết suy tư về giáo dục của tác giả trên các báo, tạp chí.
Nội dung bài viết về các chủ đề: Giáo dục học sinh về mục đích học tập, về kỹ năng giao tiếp ứng xử trong gia đình, nhà trường và xã hội; về chương trình sách giáo khoa; những đề nghị về cách dạy các môn khác nhau trong trường học; cách ra đề và đánh giá; bàn về một số vấn đề thường gặp của nhà giáo như: Dạy thêm - học thêm, ứng xử trước học sinh, cha mẹ học sinh… cùng quan hệ với báo chí; về giáo dục thanh niên và người lớn ở ngoài đường; về tuyển sinh ngành sư phạm; về quản lý giáo dục, học suốt đời, thực học và thực nghiệp… Tác giả phân tích những bất cập khi cha mẹ quá phó mặc con cái cho nhà trường hoặc ngược lại, khi áp lực thành tích từ phụ huynh vô tình đè nặng lên vai đứa trẻ cần có sự đồng hành dựa trên sự thấu hiểu thay vì áp đặt. Nhiều bài viết bày tỏ sự trăn trở khi nền giáo dục đôi khi quá chú trọng vào điểm số, thi cử mà quên đi việc rèn luyện nhân cách, kỹ năng sống và lòng trắc ẩn cho học sinh. Bên cạnh đó, tác giả thẳng thắn nhìn nhận các vấn đề nóng của giáo dục Việt Nam nhưng không sa đà vào chỉ trích tiêu cực, mà luôn tìm kiếm các giải pháp nhân văn dưới góc nhìn của một người trong cuộc.
Bằng lối viết mộc mạc, giàu tính trải nghiệm, giúp người đọc có khoảng lặng để suy ngẫm về cách dạy dỗ và thấu hiểu con trẻ, đánh thức bản năng làm cha mẹ, làm thầy cô bằng tình yêu thương thuần khiết, giúp người lớn bao dung hơn với những lỗi lầm của con trẻ.
Ngoài những cuốn sách được giới thiệu trên, Thư viện tỉnh Hưng Yên còn rất nhiều cuốn sách hay viết về giáo dục, về nhà giáo. Trân trọng kính mời quý bạn đọc tìm đọc./.
Nguyễn Thị Quỳnh Trang
